Vz MozApot tm-ó zzvu> dotpAAchool -13- Wztkgtozp dialzztzn Sp>l0kkzl4 Verleden. Onze indruk is dat de doorsnee Leusdenaar van 1985 onwetend is van de historische betekenis van een term als Smoussesteegomdat juist de specifieke klank ervan in Leusden verloren is gegaan. Mocht men echter besluiten de naam Smoussesteeg te wijzigen, dan is "Benjamin Cohensteeg" te verkiezen boven "Jodensteeg"Recht doend aan de historie ligt Benjamin Cohensteeg het meest voor de hand. Ook valt te denken aan "Busaertsteeg" bronnen informatie over het goed "de Busaert" is te vinden in: W.J. van Hoorn en A.J. van Kooy, Een tabaksschuur bij t Spul", in: Flehite, dec. 1977, 9e jaargang nr. 4. R. Tijmensen R. Polak A.J. van Kooy. ACHTEVELD - IN APRIL 1945 WERD ER IN DE ACHTEVELDSE SCHOOL TWEE CONFERENTIE'S GEHOUDEN TUSSEN DE GEALLIEERDE EN DE DUITSE AFGEVAARDIGDEN. TER SPRAKE KWAMEN ONDERMEER DE VOEDSELVOORZIENING VOOR WESTELIJK HONGEREND NEDERLAND EN DE CAPITULATIE VAN HET DUITSE LEGER KWAM OOK NOG EVEN TER SPRAKE Over de Conferenties is al heel veel toen en later geschreven en een uitgebreid dossier is aanwezig in het dorpsarchief van Achteveld. Ter sprake is nog wel eens waar precies de conferentie's gehouden werden. Duide lijk in mijn herinnering en verder aangevuld uit het dorpsarchief zijn de volgende feiten. De weg vanaf Achteveld naar Terschuur noemde men in de volksmond de Dodeweg, omdat ze leidde naar het onder Pastoraat van Paulus Hundertmarck in 1818 aan gelegd Kerkhof. Veel later kwam het wegbeheer onder dat van de gemeente Barne- veld en werd het genoemd Baron Nagelstraat. Thans heet de straat officieel Jan van Arkelweg. In 1912 werd de R.K. School gebouwd ten Noord Westen van de toenmalige Water staatskerk en enkele jaren later volgde de bouw van drie lokalen van de (nu) Jan van Arkelweg. In 1940 werd het lokaal (rechts - Zuidkant dus) ernstig vernield door granaat- inslag. Op 28 en 30 april 1945 werden in deze school Conferentie's gehouden die er toe leidden dat korte tijd nadien vele tonnen voedsel vanuit vliegtuigen wer den geworpen boven hongerend westelijk Nederland. Ook kwam even ter sprake de capitulatie der Duitse legereenheden. Vele uren van besprekingen in Achteveld werden gevolgd door een korte bijeenkomst in Wageningen waar de Duitse Autoritei ten de overgave ondertekenden. Op genoemde dagen waren de ramen van het middenlokaal en het lokaal rechts van de Achteveldse school goed afgesloten door zwarte doeken. Op 28 april 1945 was er de eerste conferentie tussen de Geallieerden en de Duitsers. Een stroomvoorzieningsapparatuur stond opgesteld aan de uiterste Noordkant van de school. Op 30 april 1945 wapperden er de vlaggen van Canada, Engeland, Verenigde Staten van Amerika, Nederland en nog een enkel land, zeker niet de Duitse, voor de school. Prins Bernhard, vele hoge Geallieerde Officieren en de Duitse Rijkscommissaris Arthur Seyss-Inquart gingen het schoolgebouw binnen vanaf de Noordkant. Ten behoeve van de conferentie's zijn beide geblindeerde schoollokalen gebruikt hetgeen o.m. blijkt uit een verslag van een correspondente die er aanwezig was. Het middenlokaal is enkele jaren geleden afgebroken. Het lokaal rechts daarvan staat er nu nog! De vloeroppervlakte is gelijk gebleven evenals het gehele exterieur: de ramen van toen zijn er nu nog precies zo. De deur naar de toenmalige lange gang alsmede een raampje aan dezelfde kant zijn vanwege de bouw tot een ieusdcentrum verdwenen. Er zijn meerdere kleine foto's omtrent dit gebeurerFin het archief aanwezig. En moge misschien de volgende wens eens in vervulling gaan: dat in de zaal worden gehangen grote foto's met onderschriften en heel misschine dat ze dan persoonlijk kunnen worden aangeboden aan Prins Bernhard als hij D.V. 75 jaar mag worden en dat is in 1986. Achteveld, Feestdag van de H. Nicolaas, 1985. J.M. Schouten, dorpsschrijver De werkgroep dialekten beijvert zich om het taalgebruik in het oude Leusden rond 1900 op te rakelen en vast te leggen voor het nageslacht. Motief daarbij is, dat het nieuwe Leusden het oude min of meer heeft overweldigd. Voordat de laatste bronnen zijn uitgewist (uitgedoofd), proberen we gauw wat op te sporen en te be waren. Zo is de werkgroep zeer geinteresseerd in het taalgebruik van de oudere autoch tone bevolking van m.n. Hamersveld, Asschat, Leusbroek, etc. Om te'achterhalen welke taal men toen sprak (rond 1900 dus), moet men een beetje inzicht hebben in de historie. Wat waren de middelen van bestaan, welke beroepen oefenden men toen uit, wat waren de scholingsmogelijkheden, welke zeden en ge woonten waren er. Rond 1900 woonde men in Leusden nog zeer verspreid; Hamersveld m.n. was een lintdorp en achter de woningen (gewoonlijk boerderijen) lag grasland. Men leefde voornamelijk van veeteelt en landbouw; er was ook bosbouw (ontginning) en tabaks teelt. Zo krijgen we inzicht in de beroepen die men toen uitoefenden: boeren herbergiers dominees daggelders bakkers pastoors/kapelaans meid/knecht winkeliers kosters keuterboeren broekenmakers meesters landlopers klompenmakers voorzangers grasmaaiers marskramers aanwijzers koddebeiers molenaars armmeesters Elk beroep had z'n eigen vakjargon; landbouwers, ambachtslieden, neringdoenden: ieder sprak z'n eigen taal, gewoonlijk de taal van eenvoudige mensen zonder veel scholing. Al doende leerde men, ouderen schoolden jongeren. Er was wel onderwijs, maar dat was erg religie-getint. Meisjes leerden uitsluitend huishoudelijk werk: wassen, strijken, stoppen. Na vier "schooljaren" werd men meid (of knecht) en moest er voor de kost gewerkt worden. Vanuit dat wereldje nu gaan we proberen materiaal te vinden over de gesproken taal, het briefverkeer, handschriften, lektuur (o.a. bijbels, katechismus, zang bundels, gebedenboeken, en ook huwelijksakten). Onze belangstelling gaat dus vooral uit naar personen, die geboren en getogen zijn rond 1900 in m.n. Hamersveld, Asschat, Achterveld, Stoutenburg, Leusbroek, Oud-Leusden. Het gaat om eenvoudige mensen die weinig of geen kansen hebben ge had zich te scholen. En om het dialekt (c.q. de groepstaal naar het geografisch bijeenwonen) in z'n zuiverste vorm (zonder veel kulturele invloeden van buiten dus) te achterhalen, willen we juist deze bevolkingsgroep benaderen. Iedereen die ons daarbij tot steun kan zijn, is welkom. Reakties graag naar de Historische Kring t.n.v. de werkgroep DIALEKTEN. namens deze werkgroep: R. Tijmensen. Straks bij de overgang van 1985 naar het nieuwe jaar 1986 spreken we ontelbare keren onze nieuwjaarswensen uit. De meest gebruikelijke zijn wel: "de beste wen sen", "alles wat wenselijk is" en het wat ouderwetse "gelukkig nieuwjaar". Vroeger heeft men dat waarschijnlijk met andere woorden gedaan. In mijn jeugd was nog gebruikelijk: "veel heil en zegen". Hoe het ook kon in lang vervlogen tijd wil ik u niet onthouden. Hieronder volgt een nieuwjaarsgedicht uit 1728, geschreven op de boerderij Donkelaar. Geurt Evertsen is de maker en draagt het op aan zijn ouders.

Digitaal tijdschriften archief - Archief Eemland

Historische Kring Leusden | 1985 | | pagina 4