t 11A lets over grondeigendom en de eigenaars. Gedurende enkele eeuwen ontwikkelde zich een stelsel, waarin de grond en de landbouw de beslissende factoren waren, het waren belangrijke zo niet de belangrijkste produktiefaktoren, waarop de toenmalige economie steun de. Het grondbezit in handen van die eigenaren welke later zorgen voor het tot stand komen van een landgoed, wordt meestal gedoodverfd als een feo daal stelsel, een verstarring van macht over grond en boerenbedrijf. Maar de landeigenaar voelde zich eveneens landbouwer. Aan de bodem ver knocht als hij was, krachtens aankoop, vererving, aankopen van vrijwil^-v lige aanbiedingen van eigen geërfden die in financiële moeilijkheden geraakt waren. Daarnaast beschikten de grondbezitters over een hogere ontwikkeling, welke ook aangewend werd om de gebruikers van de gronden daarin te laten delen. We zien de zetboerderijen verschijnen die op enkele landgoederen voorkwamen en nog schaars voorkomen. Zelfs voor beeldbedrijven, met wisselende resultaten. Een zetboerderij was in vele gevallen een gunstig instituut, immers, men kon zelf aan de hand van het bedrijfsresultaat beoordelen of een bepaalde pacht al of niet gerecht vaardigd was, zeker in een tijd (vóór 1938) toen er van vastgestelde pachtnormen nauwelijks sprake was. Op het landgoed "De Boom" zijn zowel een voorbeeldbedrijf (Steenbeek) als een zetboerderij (De Boom) in exploitatie geweest. Afgezien van de financiële resultatan, overeenkomende met het streekgemiddelde, had de landeigenaar de informatiebron dicht bij de hand. De geschiedenis van het landgoed zelve. Landgoed "De Boom" is in de loop der jaren een begrip in Leusden ge worden, wat vanaf de oprichting een vrij rustig bestaan heeft geleid, doch evenals zovele andere landgoederen en natuurgebieden, thans in def\ belangstelling staat. Het landgoed is niet oud, wel geldt dat voor de hofsteden (hoeven) die er bij behoren met de landerijen. Sommigen zijn zeer oud en vast staat dat er een aantal reeds begin 1500 bestaansmogelijkheden hadden. De grootte van het landgoed bedraagt ca. 230 ha. bos 680 landbouwgrond, waarvan ca. 570 ha. aan 30 boerderijen en ca. 110 ha. los land, bij zogenaamde "eigen" boeren in pacht uitgegeven. 27 behoort bij totaal 41 woningen, waaronder dan ook de hui zen "De Heiligenberg" en "De Boom". 115 i 35 veld, heide enz. samen te vatten onder de noemer "Natuur gebied". Tot. 972 ha. in Leusden, Woudenberg en Barneveld. Daarnaast zijn er nog gebieden buiten deze genoemde gemeenten (Soest, Bunschoten, Rhenen, Blokker N.H. etc.) zodat de totale oppervlakte nog wat meer is. •»'.oe is de naam van Huize "De Boom" ontstaan De plaats DE BOOM of AAN DE BOOM was reeds een begrip bij de bevolking. Bij de toegangs- brug stond namelijk een zeer oude dikke boom (wilg met "ingegroeide" populier) waarop men allerlei aankondigingen pleegde aan te plakken, al lang voordat er van de aanleg van een landgoed sprake was. Mej. A.A. de Beaufort heeft altijd verteld dat haar vader gewoon geen andere naam aan het huis kon geven. Met de bouw van het huis zelf werd aangevangen in 1879. Het duurde drie volle jaren voordat de bouw gereed kwam, waarbij men in aanmerking moet nemen dat men vroeger meer tijd besteedde aan de dingen dan tegenwoordig, terwijl ook de bouw van een degelijker makelij was. Architekt was de toen 21-jarige A. Pothoven, grootvader van de thans aan de Arnhemseweg wonende Adriaan Pothoven. Met het verzoek van de fam. de Beaufort is rekening gehouden, namelijk het huis eenzelfde vorm te geven als huize "De Voorn" in de Meern. Het is de geijkte vorm van een strak landhuis, zonder veel poespas. Enkele sobere vormen langs de Vecht vertonen een zelfde beeld. det landgoed is voor een zeer klein gedeelte ontstaan door vererving, e vader van Mej. A de Beaufort, Mr. Arnoud Jan de Beaufort, die des tijds ook burgemeester van Leusden was, heeft bij voorbeeld door ver erving drie hofsteden verworven, namelijk De Boom, Aan het Hek (genoemd naar een tolhek wat aan het begin van de Hekkersteeg stond) later 't Hek genoemd en Middelbroek. Vanaf 1879 stelde hij alles in het werk om een fraai boscomplex aan te leggen. Het gebied was zeer moerassig, o.a. door uitlopers van de Lun- terse beek. Oude beekarmen (strangen) komen nog in het complex voor. Thans is het gebied behoorlijk ontwaterd. De Lunterse beek (nu Heilig enbergerbeek genoemd) werd min of meer gekanaliseerd, daarbij komt dat het Valleikanaal, gegraven in de dertiger jaren door veelal werkeloze

Digitaal tijdschriften archief - Archief Eemland

Historische Kring Leusden | 1987 | | pagina 4