234 zaken. Zo werd er afgesproken dat de ingezetenen de dijk-, molen- en polderlasten in tegenstelling tot de buurtlasten en Slaperdijksgelden wel aan de nieuwe gemeente moesten betalen. Voorts werd 1 januari 1837 de peildatum voor de alimentatie der behoeftigen. Degenen die al voor 1837 armlastig waren, werden nog door de oorspronkelijke gemeente onderhouden. Tot slot werd bepaald dat de grenswijziging ook gold voor de kerkelijke gemeenten. Zo konden Hervormden uit Donkelaar zonder bezwaar gaan kerken in Woudenberg. De grondruil van Donkelaar betekende niet de enige grenswijziging voor Leusden en Stoutenburg. Met name waren er ingrijpende verande ringen van de gemeentegrens met Amersfoort (1894/1916). Polak schreef uitvoerig over de grensafbakening met Amersfoort. Samenvattend kunnen we stellen dat de gemeente Leusden grofweg is ontstaan uit de gerechten Leusden c.s. (zonder Donkelaar) en Asschat, terwijl Stoutenburg het gelijknamige gerecht omvatte met de stads- kampen van Amersfoort. Samenvoeging Stoutenburg en Leusden Het Provinciaal Blad nr. 56 berichtte in 1829 over het plan om de ge meenten Stoutenburg en Leusden/Asschat samen te voegen. Het gemeente bestuur van Leusden kwam daarop in vergadering bijeen en besloot de provincie te informeren over de bezwaren, die tegen een dergelijke bamenvoeging bestonden. Allereerst stond Leusden niet te springen om met Stoutenburg samen te gaan, omdat laatstgenoemde gemeente er finan cieel gezien niet zo florissant voor stond. Dit was toe te schrijven aan het relatief grotere aantal behoeftigen in Stoutenburg. Bovendien stelde men dat de "communicatie" tussen Stoutenburg en Leusden ernstig belemmerd werd door de beek en laaggelegen landerijen langs de grens scheiding die 's winters onder water stonden. Beide bezwaren achtte het Leusdense gemeentebestuur echter wel door billijke schikkingen uit de weg te ruimen. Hoe er in Stoutenburg werd gedacht over een mogelijke samenvoeging is mij onbekend. De Belgische Opstand van 1830 droeg er in ieder geval toe bij, dat de herindelingsplannen in de ijskast belandden. Toen in 1853 de plannen om Leusden en Stoutenburg samen te voegen weer tevoorschijn werden gehaald, richtte de Leusdense bezwaren zich wederom op de bovengenoemde punten. Bovendien trok men in twijfel of de gemeentelijke herindeling wel zou leiden tot de beoogde bezuiniging en wees men erop dat de uitgestrektheid van de toenmalige gemeente 235 Leusden veel problemen gaf. Laat staan als Stoutenburg daar nog bij werd gevoegd. Van Stoutenburgse zijde werd vernomen, dat zij de mogelijke financiële voordelen van samenvoeging niet vonden opwegen tegen het communicatie probleem. Voorts betreurden zij dat met de oprichting van een nieuwe gemeente Leusden de naam Stoutenburg "die zo oud in de geschiedrollen voorkomt" verloren zou gaan. Dit laatste was overigens de enige weerklank tegen de samenvoeging die als immaterieel te bestempelen was. Ten onrèclbte beweerden sommigen bij de herindelingsperikelen van 1969 dat de verschillende aard van de bevolking (op godsdienstig gebied)een samenvoeging van Leusden en Stoutenburg ook alsin de 19e eeuw ongewenst had gemaakt. In 1853 was Stoutenburg overwegend katholiek (ongeveer 85 De verhouding katholiek-protestant was in Leusden toen grofweg fifty-fifty, waarbij aangetekend moet worden dat de kern Hamersveld als katholiek te boek stond en Leusbroek als protestant. Natuurlijk is het niet uit gesloten dat er op straat om godsdienstige redenen afkeurend werd gesproken over een mogelijke samenvoeging. In het afchief heb ik daar echter niets ziwart op wit over gevonden. Beide gemeenten hadden altijd al dezelfde persoon als burgemeester. Onder zijn leiding werkten de buurgemeenten op bepaalde punten (mili tie-zaken) samen, hetgeen in voorgaande eeuwen in kerspelverband of op waterstaatkundig gebied ook al het geval was. Je zou kunnen zeggen dat Leusden en Stoutenburg langzaam hebben kunnen wennen aan een gezamenlijke toekomst, die niet in 1853 maar pas veel later, in 1969, daadwerkelijk haar beslag kreeg. Relevante bronnen G. van Leeuwen, Samenvoeging Stoutenburg en Leusden (in 1853) in: Verenigingsorgaan Historische Kring Leusden, jg. 8 (1992), nr 2 liJfiG. Perks, Geschiedenis van de gemeentegrenzen in provincie Utrecht van 1795 tot 1940, uit: Provinciale Almanak Utrecht, jg. 34 (1962) R. Polak, De grens tussen Leusden en Amersfoort, in: Flehite, jg. 19 (1988) nr 3/4, p. 48-53 J. Verduin, Van grenzen en gerechten, in: Verenigingsorgaan Hist. Kring Leusden, jg. 5 (1989), nr. 4 en jg 6 (1990) nr 1 Archief gemeente Leusden: agenda 1829-1836, 1853-1855; grensbep. Archief gemeente Stoutenburg: agenda 1853; procesverbaal grensbep.

Digitaal tijdschriften archief - Archief Eemland

Historische Kring Leusden | 1994 | | pagina 13