is de liniewal langs het kanaal vanaf de Asschatterweg in zuidelijke richting gedeel telijk afgegraven. In het noorden is, resp. wordt, de liniewal gedeeltelijk geamoveerd voor woningbouw. De relatie liniewal/ver- sterkingen is hierdoor sterk ondermijnd. In contrast met de liniewal blijkt de Asschatterkeerkade (komkering) van histori sche waarde. Deze kade is aan het einde van de dertiger jaren krachtig militair versterkt als zgn. voorpost van de liniewal. Doordat de kade naderhand is "vergeten" zijn de krijgs kundige voorzieningen in redelijk goede staat bewaard. Een en ander achten wij van zodanige betekenis, dat bescherming van de huidige constellatie als krijgsgeschiedkundig element dient te worden verkregen. Maar er is meer: de kade heeft tevens betekenis als historische waterbouwkundige constructie en als natuurbeschernmingsobject. Waterkering (komkering) De Asschatterkade is als komkering (laatste waterkering voor Amersfoort) aangelegd in 1745 met een kruinbreedte van gemiddeld 3 meter op 4.90 m. AP. Bij de komkering behoorde een damsluis in de Moorsterbeek (later opgegaan in het Valleikanaal). Vanaf de Grebbesluis tot aan de IJsselmeerdijk zijn in totaal 11 kommen aangelegd. De komke- ringen zijn nodig ter beheersing van het waterverloop. De eerste kom (slaperdijk) heeft een nivo van 6.62 m. AP.; de laatste - elfde- kom, de Bunschoterkom (IJsselmeer dijk) ligt op 0.15 m. AP. De Asschatterkom is de vijfde in de rij met een peil van 4.00 m. AP. Het geschiedkundig belang van de Asschat- terwaterkeerkade is duidelijk, maar kan niet (meer) los worden gezien van de later ver kregen militaire functie. Verdedigingswerk Van de in de jaren 1939/40 gebouwde beton nen kazematten zijn er honderden overgeble ven. Zij bestaan nu meer dan 50 jaar, zodat zij in aanmerking komen als monument te worden aangewezen. Ook in Leusden. Afgezien van de liniewal is in dit opzicht de Asschatterkeerkade van groot belang. Deze is destijds wel op een byzondere wijze als acces (droogblijvende terreinstrook in een inundatie, toegangge- vende tot een stelling) tussen de te inunderen gebieden verstrekt. Geen der andere acces sen (komkeringen) in de oude Grebbelinie heeft een dergelijke combinatie van "stekel varkens" (S), zware mitrailleurskazemat (B), multifunctionele kazemat (S/7a) met 7 schietgaten, schootsveld 190 gr. - tankver sperring en authentieke loopgraven. Opvallend is, dat van type S/7a slechts drie exemplaren zijn behouden, alle in de Grebbelinie. Dit geeft hieraan wel een byzondere betekenis, die nog enigszins wordt versterkt door een fikse beschadiging aan de zuidzijde als gevolg van een land mijn-ontploffing. Militair geschiedschrijver dr. J.S. van Wie- ringen schrijft in zijn artikel "De kazematten van de Peel-Raamstelling en de Greb-beli- nie": "Het spreekt vanzelf dat er nu vijftig jaar na dato, van de tijdelijke werken van het Veldleger vrijwel niets meer te vinden is. Het blijft bij enkele stukjes tankgracht en hier en daar een tankversperring." De op de Asschatterkeerkade aanwezige combinatie is dus kennelijk iets uitzonderlijks. We zullen er derhalve zuinig mee om moeten gaan. Natuurbeschermingsobject De Asschatterkade is een prachtig land schappelijk element, maar is slecht onder houden door Staatsbosbeheer. Als natuurge bied is de kade met het voorwerk onderdeel van het beheersplan voor het CRM/WVC- reservaat "voormalige Grebbelinie". Dit plan omvat de eerste vijf kommen, zijnde de Veense kom met slaperdijk, de Groepsekom met Groeperkade, de Lambelgerkom met Lambelgerkeerkade, de Roffelaarkom met Roffelaarskade en de Asschatterkom met Asschatterkeerkade. Inderdaad kent het vige rende bestemmingsplan Buitengebied Oost de aanwijzing "natuurgebied". Helemaal ongeschonden is de kade niet. In het verslag bij het beheersplan 1970-1980 lezen wij, dat in 1976 werd geconstateerd: "Het noordelijke uiteinde van de courtine (hoofdwal) is afgegraven en bij het aangren zende cultuurgrasland getrokken. De noorde lijke gracht was als open water aanwezig, de oever was echter ingetrapt door rundvee. De zuidelijke gracht was duidelijk herkenbaar, maar lag vol huisafval en boomstammen; plaatselijk was hij dichtgegroeid met wilgen struiken. Een gedeelte van de gracht bleek gedempt te zijn met grond van een deel van de courtine. Dit is gebeurd om de Asschat terweg, die vroeger om het werk heenliep, rechtdoor te kunnen trekken." Hierbij kunnen wij slechts opmerken, dat indien de grachten aan beide zijden van de kade (courtine) in ere zouden worden her steld, er een prachtig natuurreservaat zou ontstaan. HISTORISCHE KR/A/ 0 HISTORISCHE KR/,, 0

Digitaal tijdschriften archief - Archief Eemland

Historische Kring Leusden | 1995 | | pagina 4